Mae llyfr newydd diffiniol yn dogfennu’r blodau gwyllt, y coed a’r planhigion a ddarganfuwyd yn sir hanesyddol Brycheiniog, gan gynnwys Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog.
Mae’r Flora yn benllanw gwaith oes gan Mike Porter, botanegydd lleol uchel ei barch. Dechreuodd Mike gofnodi planhigion Sir Frycheiniog yn y 1960au, gan archwilio’r sir yn systematig a mapio’r planhigion. Parhaodd Mike i weithio ar The Flora i’w 90fed flwyddyn a gwelodd ddrafft terfynol y llyfr cyn iddo farw yn 2025. Ers hynny, mae’r gwaith wedi cael ei olygu’n ofalus a’i gyhoeddi gan ei ffrind a’i gydweithiwr, John Crellin.
Y cyhoeddiad nodedig hwn yw’r adroddiad cynhwysfawr cyntaf o fywyd planhigion Sir Frycheiniog ers i Fioled y Mynydd gael ei gofnodi ym 1667. Mae’n crynhoi gwybodaeth anhygoel Mike am Sir Frycheiniog a’i blanhigion, gan gyfuno dros 55 mlynedd o gofnodion maes diweddar ochr yn ochr â data hanesyddol. Mae’n glod i Mike a’r 400 o fotanegwyr sydd wedi cyfrannu at y darn trawiadol hwn o waith, ochr yn ochr â John Crellin am hwyluso cynhyrchiad The Flora . Mae’n garreg filltir bwysig i fotaneg Cymru.
Mike Porter oedd Cofiadur Sirol Cymdeithas Fotaneg Prydain ac Iwerddon ar gyfer Sir Frycheiniog o 1968. Roedd gan Mike arbenigedd anhygoel mewn planhigion sy’n enwog o anodd eu henwi fel y Gerddinen Wen, Dant y Llew, Mieri a Heboglys. Enwodd 9 rhywogaeth newydd i wyddoniaeth ac enwir Dant y Llew Porter (Taraxacum porteri) ar ei ôl.
Mae Sir Frycheiniog yn gartref i amrywiaeth eithriadol o blanhigion. Mae’r Tormaen Cyferbynddail arctig-alpaidd yn glynu wrth glogwyni uchel Pen y Fan ar ei derfyn deheuol ym Mhrydain lle mae wedi bod ers yr Oes Iâ ddiwethaf. Mae Pig yr Aran y Weirglodd, rhywogaeth ddeheuol, yn ffurfio drifftiau lliwgar mewn hen ddolydd ac ar ymylon ffyrdd. Mae rhai safleoedd botanegol anhygoel yn Sir Frycheiniog, gan gynnwys Gwarchodfa Natur Genedlaethol Craig y Cilau sy’n cefnogi pedair rhywogaeth nad ydynt i’w gweld yn unman arall yn y byd a Llyn Syfaddan (Llyn Llangors) gyda’i wlyptiroedd amrywiol.
Lansiwyd Fflora of Brecknockshire yn ffurfiol gan Stephanie Tyler, Llywydd etholedig Cymdeithas Fotaneg Prydain ac Iwerddon.
“Mae’r ‘Flora of Brecknockshire’ hir-ddisgwyliedig hon yn deyrnged addas o goffadwriaeth am Mike Porter. Mae ei waith caled dros flynyddoedd lawer ac wrth gwrs gwaith John Crellin a gwblhaodd y dasg yn amlwg yn y Fflora modern pwysig hwn gyda’i gynefin gwych a’i luniau planhigion a’i wybodaeth fanwl am ddigwyddiad a dosbarthiad yr holl rywogaethau o blanhigion yn yr is-sir.”
Stephanie Tyler, llywydd-etholedig Cymdeithas Fotaneg Prydain ac Iwerddon.
“Mae’r teulu’n falch iawn o Flora fy nhad, cyflawniad enfawr.”
Jonathan Porter, mab Mike.
“Roedd yn bleser aruthrol helpu Mike i gwblhau ei Flora – rydym yn gobeithio y bydd pawb yn mwynhau ei ddarllen.”
John Crellin, Golygydd
“Yma yn y Bannau, rydym yn falch iawn o weld Fflora of Brecknockshire yn cael ei lansio. Dyma benllanw blynyddoedd o waith maes ymroddedig, dadansoddi a gwirio, ac yn dyst i ymroddiad botanegwyr maes a chofnodwyr sirol hebddynt ni fyddai adfer natur a chadwraeth bioamrywiaeth yn digwydd. Mae’n wych gwybod bod y Parc Cenedlaethol hwn yn gartref i gymaint o blanhigion gwyllt. Mae’r Fflora hwn yn helpu i sicrhau y gall fod dyfodol gyda natur wrth ei galon.”
Paul Sinnadurai, Uwch Ecolegydd yn Awdurdod Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog.
Mae The Flora of Brecknockshire ar gael gan Summerfield Books https://www.summerfieldbooks.com am bris o £40 ynghyd â thâl postio. Mae’n clawr caled A4 lliw llawn gyda 544 o dudalennau, gan gynnwys mwy na 400 o ffotograffau, 47 o baentiadau a 1,100 o fapiau.
DIWEDD